Ýþ güvencesi kavramýný kýsaca tanýmlayacak olursak, iþveren iþçinin iþ aktini herhangi bir neden göstermek zorunda bulunmaksýzýn, istediði zaman bildirim sürelerine uymak suretiyle feshedemeyecek, bir baþka deyiþle, fesih serbestisi ilkesi uygulama alaný bulmayacaktýr.
Ýþ güvencesi kavramýný kýsaca tanýmlayacak olursak, iþveren iþçinin iþ aktini herhangi bir neden göstermek zorunda bulunmaksýzýn, istediði zaman bildirim sürelerine uymak suretiyle feshedemeyecek, bir baþka deyiþle, fesih serbestisi ilkesi uygulama alaný bulmayacaktýr. Yani iþ güvencesi kurumu ile iþçiyi, iþverenin keyfi olarak iþ sözleþmesinin feshinden korumaktadýr.
“otuz veya daha fazla iþçi çalýþtýran iþyerlerinde en az altý aylýk kýdemi olan iþçinin belirsiz süreli iþ sözleþmesini fesheden iþveren, iþçinin yeterliliðinden veya davranýþlarýndan ya da iþletmenin, iþyerinin veya iþin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadýr.” denmektedir.
Buna göre bir iþçinin iþ güvencesi hükümlerinden yararlanabilmesi için aþaðýdaki koþullarýn mevcut olmasý gerekmektedir. Diðer bir deyiþle, aþaðýdaki þartlar mevcut deðilse, iþten çýkarýlan iþçi iþe iade davasý açamayacaktýr. Bu þartlar;
Ýþçinin Ýþ Kanununa veya Basýn Ýþ Kanununa tabi olarak Çalýþmasý Gerekmektedir.
Ýþyerinde Otuz veya Daha Fazla Ýþçi Çalýþtýrýlmasý Gerekmektedir.
Ýþçinin En Az Altý Aylýk Kýdeminin Olmasý Gerekmektedir.
Ýþçinin Belirli Konumdaki Ýþveren Vekili Olmamasý Gerekmektedir.
Ýþçinin Belirsiz Süreli Ýþ Sözleþmesine Dayalý olarak Çalýþmasý Gerekmektedir.
Belirsiz Süreli Ýþ Sözleþmesinin Ýþverence Feshedilmesi Gerekmektedir.
ÝÞE ÝADE DAVALARI VE UYGULAMADAKÝ SÜREÇ
Ýþ sözleþmesinin iþvereni tarafýndan feshedilmesi halinde fesih nedeninin geçerli bir nedene dayanmadýðýný düþünen bir iþçi, fesih bildirimine itiraz edebilir. Fesih bildirimine itiraz, feshin geçersizliðinin tespit edilmesi ve iþe iade talebi, iþ mahkemelerinde açýlan iþe iade davasý ile gerçekleþir.
Ýþe iade davasý, iþ sözleþmesi feshinden itibaren 1 ay içerisinde yapýlmasý gerekir. Yani, iþ sözleþmesi feshi kendisine teblið edildiði tarihten 1 ay sonra iþçi, iþe iade davasý açmak zorundadýr. Bu 1 aylýk süre hak düþürücü süredir. Yani, fesih tarihinden 1 ay sonra bu davayý açmayan iþçinin, bundan sonra iþbu davayý açma hakký kalmayacaktýr.
Uygulamada, fesih bildiriminin imzadan imtina edilmesi halinde iþyerlerinde iþveren tarafýndan imzadan imtina tutanaðý tutulmaktadýr. Ýþçinin fesih bildirimini kendisine teblið edilmek istendiði ancak, iþçinin imzalamadýðý bu imzadan imtina tutanaklarý, fesih bildiriminin yapýldýðý tarih olarak kabul edilmekte ve sözü edilen 1 aylýk süre tutanak tarihinden itibaren baþlamaktadýr.
Ýþe iade davalarýnda, ispat yükü iþverendedir. Genel ispat kuralýna, iþe iade davalarýnýn özelliði nedeniyle bir istisna getirilerek, ispat yükü iþveren üzerine yüklenmiþtir.
Ýþe iade davalarýnda feshin geçersizliðine ve iþçinin iþe iadesine karar verilebilir. Yerel mahkeme kararýnda, eðer iþçinin iþveren tarafýndan iþe baþlatýlmamasý durumunda kendisine 4 aylýk boþta geçen süre ücreti ve kýdemine göre 4 ila 8 ay arasýnda iþe baþlatmama tazminatýnýn ödenmesi gerektiði hüküm altýna alýnýr.
FESHÝN GEÇERSÝZLÝÐÝNÝN TESPÝTÝ VE ÝÞE ÝADE BAÞVURUSU
Ýþe iade davasýnýn açýlmasýndan sonra, yerel mahkeme tarafýndan feshin geçerli veya geçersiz nedenle yapýlýp yapýlmadýðý araþtýrýlacaktýr. Bu süreçte; mahkeme tarafýndan tanýklar dinlenir, dosyada bilirkiþi incelemesi yaptýrýlýr gerekirse keþif veya yerinde incelemeye karar verilebilir.
Eðer, tüm bu yargýlama sürecinden sonra yerel mahkeme tarafýndan iþ sözleþmesi feshinin geçersiz nedenle yapýldýðýna iliþkin karar verilirse ve iþbu yerel mahkeme kararý temyiz mercii olan Yargýtay tarafýndan onanarak kesinleþirse, bu durumda iþçinin dikkat etmesi gereken çok önemli bir nokta bulunmaktadýr.
Türk Ýþ Hukukunda, iþe iade davalarýnýn asýl amacý, istihdamýn devamýdýr. Yani, iþçinin iþe iade davasý açarken samimi olmasý, gerçekten iþe dönme arzusunun bulunmasý gerekmektedir. Bu nedenle, kesinleþmiþ iþe iade kararýnýn – genellikle Yargýtay Ýlamýnýn- kendisine tebliðinden itibaren 10 iþ günü içerisinde iþverene iþe baþlamak için baþvurmasý gerekmektedir. Avukat ile takip edilen davalarda, kesinleþmiþ iþe iade kararý tebligatý vekile yapýlacaktýr.
Ýþe baþlamak için baþvuru, noter kanalý ile yapýlabileceði gibi, PTT kanalý ile veya el yazýlý baþvuru ile dahi yapýlabilir. Önemli olan, iþe iade davasý sonucunda iþçinin iþe baþlamaya hazýr olduðuna dair bildirimde bulunmasýdýr.
Ýþçinin baþvurusundan sonra 1ay içerisinde iþveren, iþbu baþvuruyu deðerlendirir. Ýþçinin baþvurusundan sonra üç ihtimal söz konusu olur.
Ýþveren iþçiyi iþe baþlatmayacaðýný bildirir. Bu durumda, yerel mahkeme kararýnda hükmedilen 4 aylýk boþta geçen süre ücreti ile 4 ila 8 ay arasýnda hükmedilen iþe baþlatmama tazminatýný iþçiye ödemek zorundadýr.
Ýþveren iþçiyi iþe baþlatacaðýný bildirir. Bu durumda, iþçiye yalnýzca 4 aylýk boþta geçen süre ücreti ödenir. Ancak, iþçinin tekrar baþlatýlacaðý pozisyonun fesih öncesindeki pozisyonu ile ayný olmasý gerekir.
Ýþveren 1 aylýk süre içerisinde hiçbir bildirimde bulunmaz. Eðer iþveren 1 aylýk süre içerisinde hiçbir bildirimde bulunmaz ise iþçiyi iþe baþlatmayacak anlamýna gelir. Bu süre sonunda iþçiye iþe baþlatmama tazminatý ve boþta geçen süre ücretini ödemekle yükümlüdür.
Burada dikkat edilmesi gereken husus þudur ki; eðer feshin geçersizliðine karar verilir ve bu karar kesinleþir ise, iþçinin iþe iade baþvurusu yapmasý zorunludur. Eðer iþçi, iþe iade baþvurusu yapmaz ise, o zaman fesih baþtan itibaren geçerli hale gelecektir. Yani iþçiye, yerel mahkeme kararýnda hükmedilen hiçbir tazminat veya boþta geçen süre ücreti ödenmeyecektir.
Yine, eðer iþçi iþe iade baþvurusunda bulunur, iþveren de –samimi olmak koþulu ile- iþçiyi iþe davet eder ise iþçinin iþe baþlamasý zorunludur. Ýþverenin iþe daveti sonrasýnda iþçinin iþe baþlamamasý da feshin baþýndan itibaren geçerli hale getirecektir. Eðer iþçi, iþe davet edildiði halde iþe baþlamaz ise yine yerel mahkeme kararý ile lehine hükmedilen iþe baþlatmama tazminatý ve boþta geçen süre ücretine hak kazanamayacaktýr.
Uygulamada, kötü niyetli iþverenlerin iþçileri sýrf iþe iadenin mali sonuçlarýndan yararlanmalarýný engellemek amacý ile iþe davet ettikleri, ayný pozisyonda iþe baþlatmadýklarý ve iþçileri tekrar feshe zorladýklarý görülmektedir. Böyle bir durum karþýsýnda ise, iþçilerin iþe iadenin mali sonuçlarýna iliþkin dava açmasý gerekmektedir. ...
